Alerji-Kurdeşen dökmek


Dr. Selma GÜNGÖR
Güncellenme : 06.04.2011 11:05

Alerji normalde zararsız olan maddelere duyarlı kişilerde vücudun aşırı tepki vermesidir. Normalde bağışıklık sistemimiz vücudumuzu başta mikroplar olmak üzere vücuda zarar veren maddelere karşı vücudumuzu korur. Ama alerji durumunda bağışıklık sistemi, pek çok kişiye zarar vermeyen maddeler bazı kişilerde aşırı duyarlılık reaksiyonu-tepkisi gösterir. Ortaya çıkan bu duruma alerji diyoruz. Bazı kişiler bir maddeye karşı alerji gösterir. Bazı kişilerse birden çok maddeye karşı duyarlıdır ve alerjik tepki gösterir.

Alerji mevsim alerjilerinde olduğu gibi duyarlı kişilerde polen çiçek tozları ve ortaya çıktığı mevsimde üretilen ürünün tozlarına derinin ve dokunun temas etmesiyle oluşur. Belli yiyeceklerin yenmesi, belli ilaçların alınması, bazı tozların ve hayvan tüylerinin solunmasıyla duyarlı kişilerde ortaya çıkar. Alerjiye yol açan bu maddelere 'alerjen' diyoruz. Ama her kişide alerjik reaksiyona yol açmayan zararsız maddeler olduğunu bilerek tabii.

Alerjenlerle ilk temasta alerjik reaksiyon-tepki ortaya çıkmaz. İlk karşılaşmada vücut bu maddeye karşı immünglobulin E adı verilen ve bağışıklık sisteminde mast hücreleri denen kan hücrelerinde üretilen bir madde oluşturur, eozinofil adı verilen kan hücreleri ortaya çıkar ve alerjiye yol açan histamin salgılarlar. İmmünglobulinler zararlı maddelere karşı bağışıklığı oluşturan ve o bağışıklığı tanıyan o bağışıklığa özgü maddelerdir, bir çeşit bağışıklık sistemi hafızası gibidirler. İmmünglobulin E de duyarlı kişilerde daha önce karşılaştığı maddeyi zararlı madde gibi tanıyarak bir alerji hafızası oluşturur ve tekrar karşılaştığında o maddeyi algılar, onu sınırlandırma ve etkisiz hale getirmek için alerji adını verdiğimiz tepkiyi oluşturur.

Belirtileri

Alerjik reaksiyonda burun ve gözler kızarır, sürekli ve şiddetli göz ve burun akıntısı gelişir. Bizim ülkemizde bilinen en önemli belirtisi deride kızarıklık kaşınma oluşmasıdır. Deri döküntüsünün bir tipini kurdeşen adı da verilen deri döküntüsü oluşturur. Kurdeşen deriden hafif kabarık plaklardan oluşur, plakların ortası soluk çevreleri deriden kabarık ve kırmızı renktedir, çok ağrılı ve kaşıntılıdır. Bunun dışında kızamık çıkarmış gibi döküntüler de olabilir. Kızarıklık şişlik ve kaşıntı temas alerjisinde temasın olduğu yerdedir. Ama ilaç, yiyeceklerin alınması, solunması durumlarında vücudun her yanında, bütün deride görülebilir. Şişlik damarlardan deriye sıvı geçmesine bağlı olarak ortaya çıkar. Çok geniş alanları kaplayabilir bu duruma anjio-ödem denir ve görüldüğü yere göre tehlikeli bir tablo oluşturabilir.

Hava yollarımız ve sindirim sistemimizi kaplayan mukoza adını verdiğimiz doku da alerjik reaksiyondan etkilenebilir. Bu durumda göz kapağında ağız dudak ve dilde şişme kabarıklık kaşıntı, anjioödem tablosu ortaya çıkar. Bu tehlike işaretidir. Dil çok büyüyerek, soluk yolu mukozası çok şişerek soluk yolunun tıkanmasına neden olabilir ve soluk alınmadığı için müdahale edilemediğinde ölüme kadar giden bir tabloya yol açar.

Alerjik reaksiyon ayrıca soluk yollarının darlaşmasına solunumun zorlaşmasına neden olur astım nöbetini tetikleyebilir. Alerjiden kaynaklanan bir astım çeşidi de vardır. Damarlarda genişlemeye yol açar bu durumda da tansiyon düşer. Tansiyon düşmesine bağlı olarak ciddi durumlar gelişir.

Teşhis

Hastalığın teşhisinde hikaye çok önemlidir. Çünkü bazı maddelere maruz kaldıktan sonra ortaya çıkar. Sağlık bilgisi yaygınlaştıkça pek çok insan ne kullandıktan sonra alerjik değişikliklerin ortaya çıktığının farkında olmaktadır zaten. Hangi maddeye ya da ortama maruz kalındığı hikayeyle ortaya çıkar. Yine mevsimsel özellik göstermesi ve o mevsim geldiğinde tekrarlaması da hikayeyle ortaya çıkar ve alerjiyi düşündürür. Alerji ailevi özellik de taşır. Bu nedenle ailedeki alerji öyküsü önemlidir.

Hastalığın özellikle nezlenin alerjik olup olmadığını saptamak için kan testinde ve burun akıntısında alerjide kanda yükselen eozinofil hücrelerine bakılır. Allerji de yüksek bulunur. İmmünglobulin E düzeyi saptanabilir.

Alerjinin neye karşı ortaya çıktığını bulmak en önemli teşhis adımıdır. Hikayeyle ortaya çıkmadığında alerji testleriyle saptanmaya çalışılır. Polenler tohumlar, hayvan tüyleri, ilaçlar ve alerjen oluşturan maddelerin örnekleri deri ile temas ettirilir, deride reaksiyon oluşturan madde saptanır. Ya da kanda alerji yapma özelliği olan maddelerin oluşturduğu özgül immünglobulin araştırılarak saptanabilir.

Tedavi

Tedavide anti-histaminikler kullanılır. Anti-histaminikler alerjiye yol açan histamin salınımını azaltmaz ama etkilerini önlerler. Böylece göz yaşarması, burun akıntısı, şişlik, kızarıklık ve kaşınma azalır. Ama alerjiye bağlı olarak oluşan nefes darlığını engellemez.

Anti-histaminiklerin yan etkileri vardır. Ağız kuruluğu sersemlik, baş dönmesi, bulanık görme kabızlık gibi etkileri vardır. Bu nedenle anti histaminik kullanan kişi araba kullanmamalıdır.

Anti-histaminikler gebelerde ve süt veren annelerde kullanılmamalıdır. Eğer kullanmak gerekirse inhale-soluk yoluyla alınan formları kullanılmalıdır.

Anafilaktik reaksiyonlar

\"\"Anafilaktik reaksiyon ani başlayan hızlı gelişen, vücutta çok yaygın ortaya çıkan ciddi ve hayatı tehdit eden alerjik reaksiyonlardır.

Yorgunluk, baş dönmesi ile başlayan çok yaygın kaşınma ve şişliklerin oluştuğu hızla nefes darlığının geliştiği solgunluk ve bayılmanın ortaya çıktığı ciddi durumdur.

Anafilaktik reaksiyonlar her alerjenle ortaya çıktığı gibi, daha çok ilaçlar penisilin bunlardan biridir, bazı yiyecekler özellikle yumurta, böcek sokmaları ve alerji-bağışıklık tedavisinde alerjen kullanımı nedeniyle ve lateks adlı maddeye bağlı olarak ortaya çıkar. Anafilaksi genellikle ilk maruz kalma karşılaşmada ortaya çıkmaz. İkinci ve daha sonraki karşılaşmalarda ortaya çıkar. Bu nedenle penisilin iğneleri anafilaksi gelişirse hemen müdahale edilebilmesi için acil serviste yapılır.

Anafilaktik reaksiyon alerjene maruziyetten 15 dakika sonra gelişir. Hasta huzursuzdur, ajitedir, karıncalanma uyuşma hissi vardır kalp atım hızı artmıştır, tansiyon düşer. Tansiyon düşünce solukluk ve bayılma ortaya çıkar. Yüzde şişme anjio ödem vardır. Nefes darlığı ortaya çıkar.

Anafilatik reaksiyon tarzında alerji gelişen kişiler mutlaka anafilaksiye yol açan alerjenden uzak durmalıdır. Yanında antihistaminik ve hatta epinefrin adı verilen ve cilde yapılan bir iğne taşımalıdır. Bunlar yanında hasta hızır ve acil servise ulaştırılmalıdır.

Saman Nezlesi

Saman nezlesi tanımı yanlış isimlendirilmektedir. Çünkü saman bu olaya neden olmaz. Hastalık; akan/kaşınan burun ve göz, hapşırma, boğaz kaşıntısı ve burun, boğazda çok miktarda akıntıdan oluşmaktadır. Havayla solunan parçaçıklara karşı gelişen alerji buna neden olmaktadır.

Yaz gribi ise bilinen gribten (Virüs enfeksiyonları) farklıdır, gribin aksine saman nezlesi gibi havadaki parçaçıklara karşı gelişen bir alerjidir. Saman nezlesi ve yaz gribi tıp dilinde alerjik rinit olarak bilinen durum için kullanılan yaygın isimlerdir. (Rinit, burun iltihabıdır.)

Her yıl çok sayıda insan alerjik rinite yakalanmaktadır. Bazıları çok hafif atlatırken bazıları için çok ağır geçmekte, işlerini engellemekte ve yaşam kalitesini bozmaktadır.
 
Hangi alerjenler rinit-burun akıntısı yapar?

Havada taşınabilecek kadar küçük ve hafif olan hayvan ve bitki proteinleri gözümüz burnumuz ve boğazımızdaki zarlar üzerinde birikirler. Polenler, mantar sporları, hayvan tüyleri ve ev tozu bu parçacıkların en sık rastlananlarındandır.

Hangi polenler sorun olur?

İlkbaharın erken dönemlerinde saman nezlesine polenler ya da çevrede sıklıkla rastlanan ağaçlar neden olmaktadır. İlkbaharın geç dönemlerinde ise polenler çayırlardan kaynaklanmaktadır. Renkli süs bitkileri nadir olarak alerjiye neden olmaktadır. Çünkü onların polenleri havayla taşınamayacak kadar ağırdır. Bu bitkilerin polenleri bir yerden bir yere böcekler tarafından taşınmaktadır. (arılar, kelebekler)

Bazı bitkiler ise ağustosun sonunda polen vermeye başlarlar. Bu eylül ayı boyunca devam eder. Kimi zaman ekim ayına kadar veya ilk soğuklara kadar polen verdiği olur.

Mantar nedir?

Mantarlar ekmeği küflendiren, meyvelerin bozulmasına neden olan küflerdir. Aynı zamanda kuru yapraklarda, çayırlarda, samanda, tohumlarda diğer bitki ve toprakta da bulunurlar. Soğuğa dirençli oldukları için alerji sorunu uzundur ve karın toprağı kapattığı dönemler dışında tüm bir yıl sporları havada bulunur.

Ev içinde mantarlar ev bitkilerinde ve onların saksı toprağında yaşar. Bodrum katları ve çamaşır odaları gibi nemli yerlerin yanı sıra peynirde ve mayalanmış içkilerde de bulunurlar.

Tüm yıl boyunca saman nezlesi nasıl değişir?

Alerjenler hayvan artıkları (kediler, köpekler, atlar, yün) kozmetik malzemeler, mantarlar, yiyecekler ve ev tozlarıda dahil olmak üzere bütün yıl boyunca bulunurlar. Ev tozu, mobilyalardan dökülen selülozdan, mantardan, ev hayvanlarından dökülen artıklardan ve böcek parçalarından oluşan karmaşık bir yapıdır. Alerji kışın sıcak hava sistemlerinin açılmasıyla ev tozunun etkisi altında artmaktadır.

Alerji zararlı olabilir mi?

Alerjik kişilerin soğuk algınlığına, sinüs enfeksiyonu ve kulak enfeksiyonlarına olan hassasiyetleri artmıştır. Bu hastalık onları alerjisi olmayan insanlardan daha fazla rahatsız edebilir. Hatta bazen daha ağır olarak bu kişilerde astım gelişebilir.

Siz ne yapabilirsiniz?

İdeal olarak alerjinizin oluştuğu yerden uzakta yaşamayı seçebilirsiniz. Örneğin sadece deniz havası teneffüs edebileceğiniz bir yerde veya hiçbir şeyin yaşamayacağı kadar kuru bir iklimde yaşamanıza devam edebilirsiniz. Ne yazık ki bu ideal uygulama nadiren yapılabilir. Ancak aşağıda sıralanan kendi kendinize yardım önerileri denemeye değerdir.

1. Çimleri keserken veya ev temizliği yaparken polen maskesi takın. (birçok eczaneden temin edilebilir)

2. Isıtma ve havalandırma sistemlerindeki filtreleri aylık olarak değiştirin yada bir hava temizleme aygıtı kullanmaya başlayın.

3. Polenlerin çok yoğun olduğu dönemlerde kapıları ve pencereleri kapalı tutun.

4. Evde bulunan bitki ve hayvanlardan uzak durun.

5. Kuş tüyü yastıkları, yün battaniye ve yün örtüleri pamuk veya sentetik maddeden yapılmış olanlarla değiştirin.

6. Gerekli olduğunda yeterince antihistaminik ve dekonjestan kullanın.

7. Yatağınızın baş tarafı yukarı kaldırılmış bir şekilde uyuyun. Bunun için yatağınızın baş tarafındaki ayakların altına birer tuğla koyabilirsiniz.

8. Genel sağlık kurallarına uyun.

9. Hergün egzersiz yapın.

  • Sigarayı bırakın ve diğer hava kirliliğine neden olan şeylerden uzak durun.
  • Dengeli beslenin karbonhidratları aza indirin.
  • Diyetinizi vitaminler ve özellikle de C vitaminiyle destekleyin.

10. Doktorunuzun tavsiyelerine uyun.

Kış aylarında iyi bir nemlendirici kullanın. Çünkü kuru ev içi havası birçok alerjik kişinin kötüleşmesine neden olmaktadır. Ancak nemlendiricide mantar üreme şansına da dikkat edin.

Doktorunuz sizin için ne yapabilir?

Kulak, burun, boğaz uzmanınız tam bir kulak, burun, boğaz, baş ve boyun muayenesi yapacaktır. Dikkatli bir değerlendirme sonucunda doktorunuz şikayetlerinize herhangi bir enfeksiyonun ya da yapısal bir bozukluğun yol açıp açmadığına ve bunlara yönelik uygun tedaviye karar verecektir.

Alerji tedavisinde birçok ilaçtan yararlanılmaktadır ve doktorunuz bunlar arasından size en uygun olanını seçecektir. Bunlar arasında antihistaminikler, dekonjestanlar, kromolin ve kortizonlu ilaçlar vardır. Şüphelenilen bir alerjinin medikal tedavisi aynı zamanda çevre kontrolü danışmanlığını da kapsamaktadır. Sonuç olarak detaylı bir hikaye ve iyi bir muayeneden sonra doktorunuz hangi maddeye karşı alerjiniz olduğunu tespit etmek için testler önerebilir.

Solunum havasındaki alerjenlerin tek tedavisi spesifik olarak o alerjene karşı antikor oluşturacak enjeksiyonlar yapmaktır. Bundan önce hassasiyetinizin gerçek nedeni bulunmalıdır. Alerji araştırmaları ya kan tahlili ya da deri testi şeklindedir. Modern testler sadece hangi maddeye karşı alerjiniz olduğu değil bu alerjinin düzeyi de ortaya çıkmaktadır. Bu, eğer enjeksiyon gerekiyorsa başlanabilecek en yüksek dozla başlayarak tedaviye cevabı en kısa zamanda almamızı sağlar.

 

 


Bookmark and Share